Là ai ✅ (ĐÃ XÁC MINH)

Bà Huỳnh Ngọc Vân – Giám đốc Bảo tàng Áo dài: “Với tôi, gìn giữ hòa bình hay di sản văn hóa đều là bổn phận”

Lữ Ý NhiChủ nhật, 14/11/2021|16:03 GMT+7

Bà Ngọc Vân kể : ” Sau khi tốt nghiệp Khoa Lịch sử Trường Đại học Tổng hợp thành phố Krasnodar, Liên Xô ( 1981 – 1987 ), tôi về nước trải qua ba năm thao tác tại Bảo tàng Lịch sử Nước Ta – Thành Phố Hồ Chí Minh ( trong khuôn viên Thảo Cầm Viên ). Năm 1991, tôi khởi đầu thao tác tại Nhà tọa lạc tội ác chiến tranh xâm lược – tiền thân của Bảo tàng Chứng tích chiến tranh. Từ một nhân viên cấp dưới đảm nhiệm nghiên cứu và điều tra, rồi Phó trưởng phòng, Trưởng phòng nhiệm vụ, Phó giám đốc và Giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, tôi vẫn luôn tác nghiệp như một cán bộ nhiệm vụ, ” lăn lộn ” ở toàn bộ những khâu : sưu tầm, dữ gìn và bảo vệ, tọa lạc, kiểm kê, chủ trương công chúng, đặc biệt quan trọng là điều tra và nghiên cứu .

Thế nhưng, bấy nhiêu vẫn chưa đủ. Làm bảo tàng đòi hỏi kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm nhiều hơn mình tưởng. Vì thế, để làm tốt công việc, ngoài những kiến thức từ sử học đến Nga văn học được ở Liên Xô, tôi phải học thêm rất nhiều môn học khác như Anh văn, chính trị, bảo tàng học, lễ tân ngoại giao, điều hành văn phòng… 

Gần 30 năm làm bảo tàng, với tôi không chỉ làm nghề mà đã trở thành nghiệp. Tôi đã dành rất nhiều thời hạn, tận tâm tâm lý để tìm kiếm, học hỏi và thể nghiệm, làm thế nào bảo tàng luôn lôi cuốn đông khách. Nhưng quan trọng hơn là làm thế nào để mỗi lần đến bảo tàng, người xem hiểu được, chuyển biến được một điều về chiến tranh và tự do. Tôi đã thức trắng nhiều đêm để tìm cách truyền đạt, chuyển tải khát vọng của bảo tàng đến với công chúng ” .

NV1-4931-1636602430.jpg
 

* Được trang web du lịch quốc tế Tripadvisor bình chọn vào Top 25 bảo tàng hấp dẫn nhất châu Á, Top 25 bảo tàng đẹp nhất thế giới, để có thành công ấy với Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, chắc không dễ? 

– Để có được sự bầu chọn này, ngoài việc phát minh sáng tạo, thừa kế kinh nghiệm tay nghề qua nhiều thế hệ đã thể nghiệm, phát minh sáng tạo không ngừng, chúng tôi cũng phải phấn đấu từng ngày, từng giờ. Chăm chút thổi hồn cho từng nội dung tọa lạc, làm thế nào để chuyên đề về chiến tranh đều được tái hiện một cách trung thực, mê hoặc, gây xúc động. Ngoài ra, chúng tôi cũng học hỏi ở những bảo tàng trong và ngoài nước cách tổ chức triển khai nhiều hoạt động giải trí tương tác để lôi cuốn hành khách quốc tế và giới trẻ, tạo cho Bảo tàng Chứng tích chiến tranh sức sống mới nhưng không xa rời lịch sử vẻ vang .
Ở một nơi tưởng chừng không tương quan đến chuyện nấu nướng, siêu thị nhà hàng, vậy mà chúng tôi đã tổ chức triển khai những buổi giao lưu ” Ẩm thực thời kháng chiến “, trình làng những món ăn Nước Ta đã gắn liền với một thời đạn bom : cơm nắm, khoai lang, khoai mì, bánh tét … Du khách và những bạn trẻ đã lắng nghe những câu truyện xúc động gắn liền với mỗi món ăn thời chiến tranh giữ nước. Nhiều hành khách tỏ ra kinh ngạc, san sẻ : ” Tôi cứ tưởng trong chiến tranh người Nước Ta được viện trợ đồ hộp từ Liên Xô, Trung Quốc. Ai ngờ những món ” ăn nhanh ” của những bạn thật là độc lạ và lành mạnh ! Lại được gói bằng lá, rất thân thiện với môi trường tự nhiên ! ” .

* Ít ai nghĩ, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh cũng là một đơn vị phải “độc lập kinh doanh”. Với một lĩnh vực đặc thù như bảo tàng, việc tìm lợi nhuận chắc là khó khăn lắm, phải không thưa bà?

– Khi triển khai nhiệm vụ bảo tàng, đặc biệt quan trọng là tọa lạc, kể chuyện về tội ác, hậu quả của chiến tranh phi nghĩa ở Nước Ta, tôi không đặt ra tiềm năng kinh doanh thương mại mà chỉ mong ước khách du lịch thăm quan hiểu được, nhận thức được hậu quả của chiến tranh và góp phần ngăn ngừa chiến tranh, gìn giữ độc lập .
Mong muốn là vậy nhưng để khách chịu đến và thích đến thăm quan Bảo tàng Chứng tích chiến tranh là yếu tố rất khó, phải không ngừng học hỏi, thử thách mới làm được. Ở những nước, nhiều bảo tàng kinh doanh thương mại rất thành công xuất sắc, vừa tăng nguồn thu, vừa góp thêm phần lôi cuốn khách. Bài học đó đã giúp tôi mạnh dạn đưa ra những dịch vụ như tổ chức triển khai tọa lạc theo chủ đề, triển lãm ngắn ngày, triển lãm lưu động, giao lưu với nhân chứng chiến tranh … Bên cạnh nguồn thu từ vé là chính, nguồn thu từ những dịch vụ nhà hàng siêu thị, bán văn hóa truyền thống phẩm, quà lưu niệm cũng mang đến cho bảo tàng số tiền không thay đổi. Với hơn một triệu khách mỗi năm, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh luôn đứng vị trí số 1 ngành du lịch TP Hồ Chí Minh về số lượng khách du lịch thăm quan, và hiện là một trong những đơn vị chức năng đứng vị trí số 1 trong nước .

* Tôi vẫn nhớ, thời điểm bảo tàng chuyển từ đơn vị hành chính sự nghiệp tự chủ tài chính một phần sang tự chủ hoàn toàn, hình như bà cũng có chút nản lòng…

– Được giao chính sách tự chủ kinh tế tài chính một cách bất thần, thiếu thời hạn sẵn sàng chuẩn bị về con người, tôi có phần do dự, lo ngại chứ không nản lòng. Thực tế, đời sống đồng đội viên chức của bảo tàng đã bị ảnh hưởng tác động nghiêm trọng trong năm tiên phong. Nhưng ngay sau đó, chúng tôi đã quyết tâm tìm kiếm nguồn thu nhập hợp pháp từ những dịch vụ tọa lạc, làm ấn phẩm, bán đồ lưu niệm, nên chỉ một năm sau đã bù đắp phần ngân sách ngưng cấp, tăng tổng thu sự nghiệp. Điều đó giúp tôi nhận ra, khi dựa vào ngân sách nhà nước để hoạt động giải trí, những bảo tàng hoàn toàn có thể chưa thực sự năng động tìm cách lôi cuốn khách. Khi không còn chỗ để dựa thì sự tự chủ, năng động sẽ mở ra nhiều cánh cửa và cách làm mới, vì vậy bảo tàng sẽ tăng lượng khách, đồng nghĩa tương quan với tăng lệch giá .
Song kinh doanh thương mại bảo tàng không khi nào là chuyện thuận tiện, nó càng khó hơn vì hàng loạt ” nút thắt “, như cơ sở pháp lý còn chồng chéo, nhu yếu của khách thăm quan thường cao hơn nhu yếu của hành khách thông thường, việc link giữa lữ hành – điểm đến – siêu thị nhà hàng – đơn vị sản xuất quà lưu niệm còn lỏng lẻo khiến cho việc ship hàng khách đến bảo tàng nhiều lúc chưa được tuyệt vời …

A1-4194-1636602430.jpg
 

Bảo tàng Chứng tích Chiến tranh là bảo tàng chuyên đề nghiên cứu và điều tra, sưu tầm, tàng trữ, dữ gìn và bảo vệ và tọa lạc những tư liệu, hình ảnh, hiện vật về những chứng tích và hậu quả của những cuộc chiến tranh mà những thế lực xâm lược đã gây ra so với Nước Ta, do đó chúng tôi còn phải vượt qua những thử thách về quan điểm chính trị độc lạ giữa Nước Ta và một số ít nước khi nói về tội ác chiến tranh. Nhưng không thế cho nên mà tôi nản lòng, thậm chí còn còn muốn gắn bó nhiều hơn, muốn góp sức lực lao động vào việc gìn giữ và thuyết phục khách du lịch thăm quan về thực sự của đại chiến. ” Cũng phải có ai đó làm việc làm này cho ngày hôm nay và tương lai “, tôi luôn thầm nhủ để động viên mình. Những lúc va chạm với chính sách, với con người, tôi cũng buồn, cũng thấy đơn độc, hoang mang lo lắng. Nhưng khi đến với những cựu chiến binh, cựu tù chính trị, những cháu khuyết tật – nạn nhân chất độc da cam vốn là những người thiệt thòi nhất bởi cuộc chiến tranh, tôi cảm nhận được ở họ sự yêu quý, an toàn và đáng tin cậy và cần sự chăm sóc của mình .

* Có dịp đi các nước kể chuyện chiến tranh và khắc phục hậu quả chiến tranh ở Việt Nam cho bạn bè quốc tế, có chuyện nào bà có thể kể lại…

– Năm 2014, tôi được mời dự lễ khai mạc triển lãm ảnh tư liệu về chiến tranh Việt Nam của phóng viên chiến trường kỳ cựu người Nhật Ishikawa Bunyo. Khi đến Okinawa, một thanh niên Nhật Bản mang cờ đỏ sao vàng đã làm “nóng” bầu không khí với câu hỏi về Biển Đông. Anh ta hỏi: “Vì sao không ai nói đến việc Trung Quốc đang tấn công Việt Nam trên Biển Đông? Vì sao Chính phủ Nhật Bản còn chưa làm gì để giúp Việt Nam?”. Tôi trả lời: “Trong mối quan hệ với Trung Quốc, Việt Nam đang và sẽ làm hết sức để gìn giữ hòa bình. Nhưng trong tình huống xấu nhất thì Việt Nam vẫn còn đó kinh nghiệm của hàng nghìn năm bảo vệ Tổ quốc. Chỉ mong các bạn ủng hộ chúng tôi…”. Nghe xong, rất nhiều người vỗ tay. Còn anh thanh niên kia thì chạy lên sân khấu, ôm lấy tôi, nói rằng mình yêu quý Việt Nam, lo lắng cho Việt Nam.

Rời Nhật Bản, trong tôi cứ có cảm xúc lạ lùng. Lạ lùng là bởi tôi đi kể về một cuộc chiến tranh, về việc khắc phục hậu quả đau thương do chiến tranh, để lại nghe bao lo âu về xung đột mới đang có mầm mống của chiến tranh. Và bên tai tôi vẫn còn lời nói của anh người trẻ tuổi, của ông Hida Harumitsu – Tổng lãnh sự Nhật Bản tại Thành Phố Hồ Chí Minh ( đã nghỉ hưu tháng 3/2014 ) rằng : ” Nước Ta nên rất là bình tĩnh, cố gắng nỗ lực đấu tranh bằng pháp luật, nỗ lực tranh thủ sự ủng hộ của những nước ASEAN, Nhật Bản và Mỹ về yếu tố Biển Đông. Tôi lo ngại cho Nước Ta nhiều lắm ! Chiến tranh thì nhân dân Nước Ta khổ lắm ! “. Tôi rất cảm động, thấy rằng tất cả chúng ta không đơn độc .

* Cùng là kinh doanh, nhưng Bảo tàng Chứng tích chiến tranh và Bảo tàng Áo dài không giống nhau, có nghĩa bà lại phải đương đầu với thử thách mới? 

– Hoàn thành trách nhiệm công chức nhà nước, năm 2017, tôi nghỉ hưu và về Bảo tàng Áo dài. Trước đó, năm 2013, tôi đã giúp họa sỹ – nhà phong cách thiết kế Sĩ Hoàng lập đề cương, thiết kế xây dựng cách tọa lạc, đào tạo và giảng dạy đội ngũ nhân viên cấp dưới để xây dựng Bảo tàng Áo dài. Tôi yêu áo dài và thực sự vui mừng khi TP. Hồ Chí Minh có Bảo tàng Áo dài. So với Bảo tàng Chứng tích chiến tranh thì Bảo tàng Áo dài gặp rất nhiều khó khăn vất vả vì là bảo tàng ngoài công lập, chuyên đề sâu, khiến cho khách nhầm tưởng là bảo tàng về phục trang phụ nữ, vị trí lại quá xa TT TP Hồ Chí Minh, điều kiện kèm theo đi lại hạn chế, đội ngũ nhân viên cấp dưới còn ít, chưa huấn luyện và đào tạo đúng chuyên ngành. Tuy nhiên, được sự ưng ý và ủng hộ của Công ty Dấu Ấn ( The Signature ) tôi đã từng bước kiểm soát và điều chỉnh, tăng cấp những mặt hoạt động giải trí của bảo tàng, tăng lượng khách và lệch giá lên khoảng chừng 200 %, kể cả trong đại dịch Covid-19. Bảo tàng đã được biết đến như một điểm du lịch văn hóa truyền thống – sinh thái xanh của TP Hồ Chí Minh, nơi khách thăm quan hoàn toàn có thể mặc áo dài chụp ảnh, tìm hiểu và khám phá về lịch sử vẻ vang áo dài, xem trình diễn dân ca, học thắt lá dừa, làm bánh …
Với tôi, gìn giữ độc lập hay gìn giữ di sản văn hóa truyền thống đều là bổn phận và trách nhiệm nên luôn nỗ lực thực thi một cách trang nghiêm, hiệu suất cao, phát minh sáng tạo nhất hoàn toàn có thể. Khi bảo tàng đứng vững trong lòng công chúng cũng là lúc kinh doanh thương mại bảo tàng thành công xuất sắc .

* Tôi rất muốn nghe chuyện hàn gắn sau chiến tranh thông qua hoạt động của Bảo tàng Chứng tích chiến trang mà bà đã cảm nhận…

– Trong chương trình ” Trái tim người lính ” – đưa một đoàn hành khách gồm những cựu chiến binh Mỹ và thân nhân của họ đến thăm quan và ăn tối tại Bảo tàng Áo dài, chúng tôi ” thể nghiệm ” dạy họ gói bánh ít. Họ là những cựu chiến binh đang phải chịu đựng PTSD – hội chứng trầm cảm sau sang chấn chiến tranh Nước Ta nên có tâm ý nặng nề, vui buồn thất thường. Vậy mà khi được những cựu chiến binh, cựu tù chính trị vốn dĩ là những người nông dân chân chất ở ngoại ô Hồ Chí Minh dạy gói bánh ít, họ vô cùng quá bất ngờ, thú vị. Hình ảnh bàn tay của những ” quân địch cũ ” giờ cùng nâng niu cái bánh nhỏ bé, xanh mướt màu lá, thận trọng đặt vào trong xửng hấp là vô cùng có ý nghĩa ! Ánh mắt của họ cùng hướng vào nhà bếp lửa, bồn chồn chờ bánh chín khiến ai cũng mủi lòng. Chiến tranh đã qua lâu rồi, giờ đây họ đã là bè bạn, đang ngồi bên nhau chờ cùng ăn bánh. Những cựu chiến binh Mỹ đã hơn 40 năm vật vã với bệnh tật, ác mộng, ám ảnh, hối hận giờ đã khóc, đã cười và khoe với tôi : ” Chưa có ngày nào đáng nhớ như vậy ! “. Cả với những nông dân đến giúp Bảo tàng Áo dài đón tiếp khách, dạy khách làm bánh ít thì buổi gặp gỡ chiều hôm ấy trở thành một kỷ niệm khó phai. Nhưng với tôi, tình cảm và niềm hạnh phúc còn lớn hơn, bởi chỉ qua một buổi học làm bánh Bảo tàng Áo dài tổ chức triển khai mà những cựu đối thủ cạnh tranh đã trở thành bè bạn .

* Quan điểm của bà về chiếc áo dài Việt Nam, nhất là khi hiện nay áo dài đã được cách tân?

– Áo dài cần được chính thức công nhận là quốc phục của Nước Ta cho cả nam lẫn nữ công dân, bằng văn bản. Điều này sẽ giúp mọi người xác lập được những thành phần cơ bản, cốt lõi của áo dài. Bên cạnh đó, áo dài đã trải qua rất nhiều thay đổi trong lịch sử vẻ vang và vẫn liên tục đổi khác cho tương thích với nhu yếu, thị hiếu, thẩm mỹ và nghệ thuật của người sử dụng trong từng thời kỳ. Những ý tưởng sáng tạo phát minh sáng tạo, cải cách làm cho áo dài đẹp hơn, tiện lợi hơn mà không đi ngược lại với những giá trị truyền thống lịch sử của dân tộc bản địa vẫn được khuyến khích để áo dài liên tục sống và tỏa sáng .

NV2-1736-1636602430.jpg
 

* Có một thời trên mạng nổi lên thông tin áo dài Việt Nam xuất xứ từ Trung Quốc, lúc đó trách nhiệm của Bảo tàng Áo dài như thế nào, thưa bà?

– Các dân tộc bản địa sống và giao lưu văn hóa truyền thống với nhau hàng nghìn năm trong lịch sử vẻ vang. Điều này hoàn toàn có thể tìm thấy trong kiến trúc, điêu khắc, tập quán, nhà hàng siêu thị … thì cũng hoàn toàn có thể tìm thấy trong văn hóa truyền thống mặc. Lịch sử hình thành của áo dài đã và đang được những nhà nghiên cứu khám phá và công bố trên những phương tiện đi lại đáng an toàn và đáng tin cậy, trong những ấn phẩm có giá trị. Bảo tàng Áo Dài cũng đã tổ chức triển khai nhiều tọa đàm, hội thảo chiến lược khoa học, hợp tác xuất bản ấn phẩm về yếu tố này để công chúng hiểu hơn .

* Bảo tàng là nơi giúp nhớ về lịch sử, văn hóa, biết thêm về lịch sử, văn hóa dân tộc, nhưng có vẻ nhiều bạn trẻ bây giờ lại không mặn mà với loại hình này. Bà có cảm thấy buồn và trăn trở về điều đó?

– Khá đông người trẻ đã đến Bảo tàng Chứng tích chiến tranh và hiện nay cũng là lượng khách chiếm tỷ lệ cao nhất của Bảo tàng Áo dài. Cho nên tôi không nghĩ là lớp trẻ “không mặn mà với bảo tàng”. Nhiệm vụ của bảo tàng là có “món ăn tinh thần” gì – nội dung và hình thức gì – phù hợp với nhu cầu, sở thích, nguyện vọng của giới trẻ, giúp họ nhận ra rằng bảo tàng là của mình, vì mình mà tồn tại. Các bạn sinh viên thực tập, tình nguyện viên đều gắn bó với Bảo tàng Chứng tích chiến tranh hay Bảo tàng Áo dài. Mỗi khi bảo tàng tổ chức sự kiện hướng đến công chúng, tôi luôn tạo điều kiện cho lớp trẻ được tham gia, được trải nghiệm, tạo ra những cảm xúc khó phai, những chuyển biến tích cực trong lòng họ. Tôi đã nhiều lần đưa các cuộc triển lãm lưu động phục vụ thanh niên cai nghiện ma túy ở các trung tâm Phú Văn, Đức Hạnh, Nhị Xuân. Các bạn trẻ lầm lỡ, một thời “bất hảo” đã rất xúc động khi tiếp cận với các nội dung về chất độc da cam, về tình yêu trong chiến tranh…

* Bà đã truyền cho các con của mình nguồn cảm hứng về văn hóa, lịch sử Việt Nam như thế nào, cũng như giáo dục các con gìn giữ giá trị này? Các con của bà có tự hào về nghề của mẹ?

– Các con tôi sát cánh cùng mẹ từ khi còn rất nhỏ : thăm hỏi động viên cựu tù, nạn nhân chất độc da cam, triển lãm lưu động, hội chợ du lịch, hội thảo chiến lược quốc tế … Các cháu học hỏi được rất nhiều từ việc làm của mẹ ở Bảo tàng Chứng tích chiến tranh. Các cháu đều du học nhưng vẫn giỏi tiếng Việt, khám phá nhiều về văn hóa truyền thống Nước Ta. Tôi không áp đặt ảnh hưởng tác động, tham vọng của mình so với con cái. Các cháu tự do lựa chọn ngành học, tương lai của mình, con đường mình đi. Tôi thường hướng dẫn, rèn luyện cho nhân viên cấp dưới trẻ ở bảo tàng để những em trưởng thành, giỏi giang, vững vàng để thừa kế sự nghiệp làm bảo tàng …

* Cảm ơn bà về buổi trò chuyện thú vị này!

VIETLIKE.VN

CEO: Công ty TNHH Công Nghệ Truyền Thông Ez Media.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button