Là ai ✅ (ĐÃ XÁC MINH)

Phan Bội Châu và Phong trào Đông Du

Như chúng tôi đã trình bày ở bài “Quan hệ Việt-Nhật: Những chặng đường phát triển”, quan hệ Việt-Nhật ở từng giai đoạn đã để lại nhiều dấu ấn làm nền tảng cho sự phát triển của quan hệ hai nước sau này. Tiếp theo giai đoạn trước cho đến đầu thế kỷ 20 (cụ thể năm 1905) phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng mở ra giai đoạn phát triển mới trong tư duy của người Nhật đối với Việt Nam.

 “Cơ duyên” của Phong trào Đông Du

Năm 1868 thời kỳ Minh Trị ( Meiji ) ở Nhật Bản khởi đầu. Thời kỳ này là thời kỳ thay đổi của Nhật bản với việc thực thi thử nghiệm nền chính trị thực dụng để tái định nghĩa thể chế Hoàng Đế .

Nhật mở cửa toàn diện và đặc biệt đã khuyến khích việc học tiếng Anh. Nhưng cũng trong thời kỳ này, Nhật Bản đứng trước sự đe doạ của phương Tây. Vì vậy, việc cách tân toàn bộ đất nước cũng nhằm mục đích chống lại các thế lực bên ngoài. Nhưng trước sự ngoan cường của nhân dân Nhật Bản, lần lượt Trung quốc, Sa Hoàng (Nga) đều bị thảm bại. Thắng lợi đó của Nhật Bản ảnh hưởng sâu rộng tới toàn thế giới.

hang dao hn1
Phố Hàng Đào, Hà Nội những năm đầu thế kỷ XX

Ở Việt Nam vào thời kỳ này các phong trào khởi nghĩa của nhiều nhà yêu nước bị thất bại liên tiếp, dân ta lại phải tiếp tục sống trong cảnh nô lệ, lầm than.

Nhà yêu nước Phan Bội Châu ( 1867 – 1940 ) sáng lập ra đã sáng lập ra Duy Tân Hội nhằm mục đích thôi thúc phong trào yêu nước trong nước. Tuy nhiên, để tìm ra con đường cứu nước, giải phóng nhân dân lại là một việc khó khăn vất vả .
Lúc này cũng là thời kỳ những tài liệu tân văn tương quan tình hình quốc tế, những phong trào yêu nước được tuyên truyền thoáng rộng. Phan Bội Châu cũng không ngoài ảnh hưởng tác động của những tài liệu này. Khác với những nhà yêu nước khác ông đã chọn cho mình con đường đi riêng, con đường giải phóng dân tộc bản địa Phan Bội Châu .
Phan Bội Châu với một niềm tin sẽ dựa vào Nhật Bản để kháng chiến chống Pháp đã lập ra phong trào Đông Du ( đi về phía Đông ). Với mục tiêu học tập Nhật Bản, tháng 1/1905, lần tiên phong một số ít sĩ phu Nước Ta do Phan Bội Châu đứng đầu sang Nhật. Từ lời ra mắt của Lương Khải Siêu, sĩ phu Nước Ta đến gặp 1 số ít nhà yêu nước, ủng hộ Nước Ta như Okumura, Kashiwabara Buntaro, bác sĩ Asaba Sakitaro .
Trong những cuộc gặp gỡ với những nhà yêu nước Nhật Bản, Phan Bội Châu có lẽ rằng đã không mấy “ thỏa nguyện ” khi họ không có ý muốn giúp Nước Ta về mặt quân sự chiến lược, mà họ chỉ hứa lấy danh nghĩa dân Đảng Nhật, giúp học viên Nước Ta ăn học .

Phan Bội Châu cũng đã chấp thuận đồng ý với đề xuất của những bạn Nhật, triển khai việc gửi học viên Nước Ta sang học tập tại Nhật Bản, tạo dựng phong trào cách mạng sau này .

Đông Du và tư tưởng giải phóng dân tộc

Từ năm 1906, phong trào Đông Du đi vào hoạt động giải trí ngày càng rầm rộ trên cả ba miền quốc gia, hàng loạt những tác phẩm của Phan Bội Châu được dịch từ chữ Hán ra chữ Quốc ngữ, gửi về nước. Từ năm 1907 – 1908 là thời kỳ phong trào Đông Du tăng trưởng mạnh nhất với trên 200 lưu học sinh .

phan boi chau1
Cụ Phan Bội Châu

Cũng trong lúc này hai nhân vật quan trọng của Đảng Tiến Bộ đang cầm quyền ở Nhật Bản, Okuma Shigenobu và Thủ tướng Inukai Tsuyoshi khuyên Phan Bội Châu nên cổ động thanh niên ra nước ngoài học tập để sau này về giúp nước. Từ sự ủng hộ này mà các thanh niên Việt Nam rất chú tâm vào việc học tập, hy vọng sau này cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Chương trình học tập ở đây khá phong phú, sáng và trưa dạy tiếng Nhật, “ học tri thức đại trà phổ thông ”, buổi chiều dạy “ tri thức quân sự chiến lược ”, đặc biệt quan trọng là “ tập luyện thao tác quân sự chiến lược ”. Khi học viên Nước Ta vào học trong những trường của Nhật Bản, thì chương trình, quy tắc học ở trường đều do người Nhật lao lý, còn ngoài trường đều do ta tự quản lí. Phan Bội Châu và những chiến sỹ của ông đã lập ra Hội Nước Ta Công Hiến ( tháng 10/1907 ) có chương trình riêng .
Phan Bội Châu làm Tổng lý kiêm Giám đốc và Kỳ ngoại hầu Cường Để làm quản trị Hội. Dưới quyền hành chung của Ban chỉ huy, Hội được chia ra thành 4 Bộ, mỗi Bộ đảm nhiệm từng mặt hoạt động giải trí của lưu học sinh .
Các ủy viên của Bộ kinh tế tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc thu vào, chi ra và những việc trù bị. Đồng thời, họ cũng là những người giỏi hoạt động, tranh thủ sự giúp sức cả trong và ngoài nước. Nước Ta Công Hiến rất chú trọng tổ chức triển khai những buổi “ hoạt động và sinh hoạt chính trị ” giúp học viên rèn luyện tư tưởng, đạo đức cách mạng .

Tại các chương trình nghị sự, có mặt đông đủ học viên thì Hội trưởng và Tổng lý huấn thị trước như khuyến cáo các vấn đề có liên quan đến sinh hoạt, học tập, có khi bình giảng nội dung một cuốn sách, nhắc nhở nhiệm vụ của các thành viên trước Tổ quốc. Sau đó, mọi người tự do trao đổi, góp ý các vấn đề đặt ra, giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.

Hệ thống tổ chức triển khai sắp xếp nhân sự và quản lý hoạt động giải trí ở đây tựa như một “ nhà nước lâm thời ” .
Phan Bội Châu đã từng bộc bạch : “ Tôi nghiễm nhiên như một quan Công sứ của nước Nam ở quốc tế mà lại kiêm cả chức Đốc kinh lý nữa. Giếng sâu tay ngắn, việc lớn tài hèn, tôi vẫn thấp thỏm việc làm tôi gánh vác không kham. Đồng thời, chúng tôi dựng lên Tân Việt Nam Công Hiến bắt chước như một nhà nước lâm thời của nước Nam ở hải ngoại. Tuy là phương pháp sắp xếp còn sơ sài nhưng có ảnh hưởng tác động tới dân khí trong nước mau lắm ” .
Cũng chính vào lúc này, thực dân Pháp đã tìm ra nhiều manh mối của phong trào, chúng câu kết với Nhật để thực thi đàn áp. Tháng 9/1908, khi những học viên Trường Chấn Võ đang làm lễ tốt nghiệp thì Bộ Nội vụ Nhật hạ lệnh giải tán tổ chức triển khai học viên Nước Ta, tịch thu những văn kiện, đuổi học viên ra ngoài nước Nhật. Tháng 2/1909, Phan Bội Châu, Cường Để cũng bị trục xuất khỏi nước Nhật .
Trước tình hình đó, Phan Bội Châu và những chiến sỹ của Cụ phải về lánh nạn ở Trung Quốc, qua Xiêm hoạt động giải trí một thời hạn với mục tiêu chờ đón những thời cơ mới .

bia nhat1
Bia tưởng niệm do Phan Bội Châu dựng tại Nhật để ghi nhớ công lao của người bạn lớn Asaba Sakitaro


Tình hình lúc này rất khó khăn, kinh phí để cho lưu học sinh về nước trở thành vấn đề lớn đối với Phan Bội Châu. Đúng lúc này, bác sĩ Asaba Sakitaro đã ủng hộ 1700 yên. Số tiền này đã cưu mang nhiều học sinh Việt Nam. Không chỉ lúc này, trước đó bác sĩ Asaba cũng đã giúp đỡ rất nhiều về mặt vật chất đối với việc tạo dựng phong trào Đông Du của Phan Bội Châu.

Chính sự giúp sức vô tư và trong sáng này mà sau đó khi “ trời yên biển lặng ”, Phan Bội Châu cùng 1 số ít đồng đội khác đã sang tận quê nhà của Asaba ( lúc này đã qua đời ) để dựng bia tưởng niệm vị ân nhân này. Văn bia có đoạn viết : “ Hảo hơn lâu nay, nghĩa đầy trong ngoài. Ông giúp như trời, Tôi chịu như bể, chí Tôi chưa thành, Ông không chờ Tôi. Lòng này đau thương, đến ức vạn năm. Tất cả người của Hội Việt Nam Quan phục xin nghi lại ” .
Tấm bia này vừa bộc lộ tấm chân tình của Phan Bội Châu so với những người đã giúp mình, vừa bộc lộ mối quan hệ thâm thúy giữa nhân dân hai nước .
Năm 2003 nhân kỷ niệm 85 ngày Phan Bội Châu dựng bia tưởng niệm, Hội yêu nước của tỉnh OWA đã trang trọng tổ chức triển khai lễ kỷ niệm này. Một số nhà khoa học Nước Ta cũng sang dự lễ. Năm 2010 nhân kỷ niệm 105 phong trào Đông Du, phía Nhật Bản, Hội Asaba Việt Nam tổ chức triển khai kỷ niệm Phan Bội Châu và Tặng Kèm cho Bảo tàng Lịch sử Nước Ta phù điêu và quy mô tấm bia Asaba .

bia pbc1
Tiếp nhận bia tưởng niệm Phan Bội Châu từ Hiệp hội Asaba, Nhật Bản

Trong thời gian ở tại Nhật Bản, Phan Bội Châu ngoài những bức thư thể hiện tình cảm của bản thân đối với Nhật Bản, kêu gọi sự giúp đỡ của nhân dân Nhật Bản đối với phong trào giải phóng dân tộc Việt Nam. Ngoài ra ông đã viết rất nhiều tác phẩm thể hiện tinh thần yêu nước, sự khâm phục đối với các bạn Nhật Bản.

Có thể liệt kê 1 số ít tác phẩm tiêu biểu vượt trội sau :
Ai Việt điếu Điền viết năm 1906, nêu lên những quyền lợi của tình đoàn kết Nước Ta với những tỉnh giáp biên giới của Trung Quốc. Tác phẩm này được viết ra nhằm mục đích tranh thủ sự trợ giúp, ủng hộ của lưu học sinh và những nhà hoạt động giải trí tỉnh Vân Nam so với hoạt động giải trí của người Nước Ta ở Nhật .
Hải ngoại huyết thư ( Sơ biên, Tục biên ) viết năm 1906, in ở Tỉnh Yokohama. Vào năm 1908, tác phẩm này được tái bản, với mục địch tuyên truyền tư tưởng yêu nước, phản đối thực dân Pháp. Đáng tiếc tác phẩm bị công an Nhật tịch thu, đem đốt vì bị liệt vào tác phẩm “ kích động nguy hại ” .
Tác phẩm Kính cáo toàn nước phụ lão viết năm 1906, lôi kéo những bậc phụ lão trong nước tích cực hoạt động ủng hộ du học sinh Nhật Bản. Tác phẩm này cũng sớm được chuyển về tuyên truyền trong nước .
Tân Việt Nam viết năm 1907, nói về Mười điều sung sướng và Sáu điều kỳ vọng so với nước Nước Ta mới. Hình ảnh nước Nước Ta mới được miêu tả trong tác phẩm này là hình ảnh Nhật Bản đương thời. Đây là tác phẩm được viết với niềm tin sáng sủa nhất của Phan Bội Châu .
Đề tỉnh quốc dân hồn viết năm 1907, lôi kéo những những tầng lớp : sĩ, nông, công, thương noi gương Nhật Bản, hiểu biết vai trò bổn phận của mình góp sức cho nước nhà .

 Việt Nam quốc sử khảo viết vào cuối năm 1908, được Soransha, Tokyo phát hành vào đầu năm 1909. Đây là cuốn lược khảo viết theo cách mới về lịch sử Việt Nam. Trong tác phẩm này, Phan Bội Châu đưa ra nhiều khái niệm mới về quốc gia-quốc dân, dân quyền, văn minh… phản ánh một bước phát triển mới trong nhận thức và tư tưởng của ông.

Tất cả những tác phẩm của Phan Bội Châu trong thời kỳ này ngoài việc lên án chính sách thực dân Pháp, còn tuyên truyền can đảm và mạnh mẽ tư tưởng, con đường giải phóng dân tộc bản địa, khuyến khích những tầng lớp người trẻ tuổi học tập. Đồng thời, biểu lộ mối thâm tình giữa những người yêu nước Nhật Bản so với những người yêu nước Nước Ta .
Phong trào Đông Du tuy thất bại, nhưng đó là quy trình thay đổi tư duy của những nhà cách mạng Nước Ta lúc bấy giờ. Đặc biệt, trong lịch sử dân tộc tăng trưởng quan hệ Việt-Nhật, đây là tiến trình biểu lộ sự gắn bó của những con người “ đồng chủng ”, “ đồng tông ”. / .

Bài 3:  Những bước thăng trầm của quan hệ Việt-Nhật

VIETLIKE.VN

CEO: Công ty TNHH Công Nghệ Truyền Thông Ez Media.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button