Là ai ✅ (ĐÃ XÁC MINH)

TRƯỜNG CAO ĐẲNG MỸ THUẬT ĐÔNG DƯƠNG – Galerie K Moeller – Vietnamese Art

Sự sinh ra của một ngôi trường giáo dục mỹ thuật chính qui là một tất yếu ở nước ta. Nhưng điều ấy chắc như đinh sẽ xảy ra muộn hơn thời gian 1925 – nếu không có một ngẫu nhiên của lịch sử vẻ vang .

  MẤY GHI CHÚ VỀ LỊCH SỬT%C3%B2a nh%C3%A0 c%E1%BB%A7a Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng CDMTDD 1

Tòa nhà mới của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương tại 102 phố Reinach, Hà Nội. Ảnh chụp năm 1929

 KỶ NIỆM 90 NĂM THÀNH LẬP TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT VIỆT NAM (1925 – 2015)

  1. Tất nhiên và ngẫu nhiên

Sự sinh ra của một ngôi trường giáo dục mỹ thuật chính qui là một tất yếu ở nước ta. Nhưng điều ấy chắc như đinh sẽ xảy ra muộn hơn thời gian 1925 – nếu không có một ngẫu nhiên của lịch sử dân tộc .Nói tất yếu là do tại, về mỹ thuật, người Nhật đã chịu ảnh hưởng tác động của phương Tây từ nửa sau thế kỷ 19, và người Nước Trung Hoa, chậm hơn, vào đầu thế kỷ 20. Trên trong thực tiễn, với thẩm mỹ và nghệ thuật vẽ sơn dầu Âu châu, người Nước Trung Hoa thậm chí còn đã từng phải học trải qua người Nhật Bản …Ở nước ta, những họa sỹ như Lê Văn Miến, Nguyễn Nam Sơn, Thang Trần Phềnh là những đại diện thay mặt cho xu thế đó .

H%E1%BB%8Da s%C4%A9 NGuy%E1%BB%85n Nam S%C6%A1n 2

Họa sĩ Nguyễn Nam Sơn năm 1919

Họa sĩ Nguyễn Nam Sơn sinh năm 1890, tức là ông đã ngoài 30 tuổi khi những năm 1920 tiên phong mở màn. Ở vào thời gian ấy, ông là người “ An-nam ” duy nhất có đủ độ chín về nhận thức và thưởng thức tấn thảm kịch của nền mỹ thuật Nước Ta đương thời : sự mất lòng tin, giao động trước truyền thống lịch sử khi bị lóa mắt trước người châu Âu, thực trạng xuống cấp trầm trọng trầm trọng của thị hiếu và chất lượng những mẫu sản phẩm mỹ thuật ; và ở đầu cuối, không gì khác – là nỗi khát khao không được thỏa mãn nhu cầu của những nghệ sĩ An-nam trẻ về một con đường mới của mỹ thuật .Yếu tố ngẫu nhiên đã Open vào năm 1921, khi một họa sỹ Pháp được Trao Giải Đông Dương, ông Victor Tardieu, đến TP. Hà Nội. Ở thời gian đó, hoàn toàn có thể nói, nếu không phải là ông Tardieu mà là một người khác, và nếu ông Tardieu không vô tình ký được một hợp đồng để hoàn toàn có thể ở lại Đông Dương thêm một thời hạn dài hơn thông lệ – thì cũng sẽ chưa có một sự đồng cảm và hợp tác nào giữa người Nước Ta và người Pháp để lập ra một trường mỹ thuật .Cuộc gặp của Victor Tardieu và Nguyễn Nam Sơn là một mối lương duyên định mệnh. Nó báo hiệu tính khác thường của một ngôi trường mỹ thuật trong tương lai .

Victor Tradieu 3

VICTOR TARDIEU – Bức tranh trang trí Giảng đường lớn Khoa Y học, Đại học Đông Dương. Ảnh chụp năm 1930

  1. Năm 1924 và năm 1925

Về mặt pháp lý, Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương hoàn toàn có thể đi vào hoạt động giải trí ngay kể từ ngày 27 tháng 10 năm 1924, sau khi ông Merlin, Toàn quyền Đông Dương, ký nghị định “ được cho phép xây dựng ở TP.HN một trường mỹ thuật ” .Tuy nhiên, trường chưa thể Open trước tháng 11 năm 1925, vì một số ít nguyên do :– Cần thời hạn cho việc quy hoạch và kiến thiết xây dựng dãy phụ cận, như tòa nhà Trao Giải Đông Dương và tư thất của hiệu trưởng nhà trường .– Cần thời hạn để tập hợp và tổ chức triển khai mạng lưới hệ thống giảng viên cũng như để sẵn sàng chuẩn bị những phương tiện đi lại vật chất khác cho hoạt động giải trí của nhà trường. Cũng trong thời hạn này, họa sỹ Nguyễn Nam Sơn đã được cử sang học tập tại Trường Cao đẳng Mỹ thuật Quốc gia và Trường Cao đẳng Nghệ thuật Trang trí Quốc gia ở Paris, nhằm mục đích đảm nhiệm một chân phụ tá ( moniteur ) cho BGH .– Cần thời hạn thông tin và sẵn sàng chuẩn bị cho kỳ thi tuyển tiên phong ( mà trên thực tiễn đã diễn ra vào ngày 5 tháng 10 năm 1925 ) .Như vậy, năm khai giảng khóa học tiên phong của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, tức năm 1925, đã được lấy làm năm thành lập trường .

Victor Tardieu 4

Victor Tardieu trong xưởng họa của ông ở Bắc Kỳ (khoảng 1922 – 1923)

  1. Địa điểm

Theo Tô Ngọc Vân : “ Trường Mỹ thuật, năm tiên phong sáng lập, ở khu vườn Dufeur, cũng trong khoanh vùng phạm vi của Trường Mỹ thuật giờ đây. Đó là một xưởng lớn, lợp kẽm trước kia chứa cuốc xẻng của Sở Lục-lộ, năm 1925, vừa là tư thất của ông Đốc Tardieu, vừa là chỗ họp của những người mới được tuyển ” .Về cái tên “ vườn Dufeur ”, ngay cả nhà Thành Phố Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc lúc sinh thời cũng đã không tìm ra tung tích. Điều chắc như đinh rằng, khu vực trong thời điểm tạm thời bắt đầu của Trường Mỹ thuật nằm trong những gian nhà thoáng đãng vốn được thiết kế xây dựng cho xí nghiệp sản xuất phát điện ship hàng Đấu xảo 1902, cũng có thời hạn làm điểm chứa hàng của Ga Hàng Cỏ. Đây cũng chính là nơi ông Victor Tardieu đã mượn chỗ để thực thi bức tranh lớn 77 mét vuông cho Trường Đại học Đông Dương vào những năm 1921 – 1927. Và sau khi Trường Mỹ thuật khai giảng khóa tiên phong tháng 11 năm 1925, phải đợi thêm ba năm nữa sống sót trong thực trạng thiếu thốn, trường mới có được tòa nhà mới ở 102 phố Reinach ( trên đoạn cuối đã bỏ của phố Trần Quốc Toản giờ đây, nằm giữa phố Yết Kiêu và đường Lê Duẩn, đến nay vẫn còn một phần di tích lịch sử tại số nhà 149B đường Lê Duẩn ) .Địa chỉ số 42 phố Yết Kiêu lúc bấy giờ của Trường Đại học Mỹ thuật Nước Ta trước đây chính là cổng sau của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ở phố Bovet cũ .

Trang b%C3%ACa 5

Trang bìa Bản Nghị định cho phép thành lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương tại Hà Nội,

do Toàn quyền Đông Dương Merlin phê chuẩn ngày 27 tháng 10 năm 1924

L%E1%BB%9Ap %C4%91i%C3%AAu kh%E1%BA%AFc 6

Lớp điêu khắc, khoảng 1940

Sinh vi%C3%AAn 7

Sinh viên Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đi thực tế ở nông thôn. Từ trái sang: Mai Trung Thứ, Tô Ngọc Vân và Lê Phổ

h%E1%BB%8Da s%C4%A9 Joseph 8

Họa sĩ Joseph Inguimberty (người thứ hai từ trái sang) và sinh viên

 Về tên trường

Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ( l’École supérieure des Beaux-Arts de l’Indochine ) tên chính thức là Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đại học Đông Dương ( l’École supérieure des Beaux-Arts de l’Université indochinoise ). Còn gọi tắt là Trường Mỹ thuật Đông Dương ( l’École des Beaux-Arts de l’Indochine ) hoặc Trường Mỹ thuật Thành Phố Hà Nội ( l’École des Beaux-Arts de Hanoi ) .Trường nằm trong mạng lưới hệ thống “ Đại học đường ” ( Grandes Écoles ) thuộc ngành giáo dục ĐH Pháp. Chữ “ cao đẳng ” ( supérieur ) nhằm mục đích chỉ bậc học ( ĐH ) và ngạch học ( chính qui, công lập ). Việc xây dựng một trường như vậy buộc phải được quyết định hành động bởi cấp bộ trưởng liên nghành, mà thế cho nên trường mới được hưởng ngân sách do nhà nước cấp .Viện tàng trữ vương quốc Pháp, ngành hải ngoại ( Archives nationales, Section Outre-Mer ) hiện vẫn còn lưu một bức thư của Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Marius Moutet gửi Toàn quyền Đông Dương, ghi ngày 25 tháng 8 năm 1937, đề cử nhà điêu khắc Évariste Jonchère làm hiệu trưởng Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ở Thành Phố Hà Nội .

h%E1%BB%8Da s%C4%A9 T%C3%B4 Ng%E1%BB%8Dc V%C3%A2n

Họa sĩ Tô Ngọc Vân (ảnh trong sưu tập của gia đình họa sĩ Joseph Inguimberty)

Năm 1938, Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đã được tổ chức triển khai lại ( theo nghị định ký ngày 24 tháng 5 năm 1938 của Toàn quyền Đông Dương ) và lấy tên là Trường Cao đẳng Mỹ thuật và Nghệ thuật thực hành thực tế Đông Dương ( l’École supérieure des Beaux-Arts et des Arts appliqués de l’Indochine ) .Theo đó, nhà trường có hai ban chính : ban hội họa, điêu khắc và sơn mài ( section de peinture, sculpture et laque ) và ban kiến trúc, thuộc ngành giáo dục ĐH ( l’enseignement supérieur ) .Ba ban phụ thuộc vào về thẩm mỹ và nghệ thuật thực hành thực tế : ban trần triết ( bậc 2 ), ban kim hoàn và chạm trổ ( bậc 1, nghề thủ công bằng tay ), ban gốm ( bậc 1 ) và ở đầu cuối là một lớp bổ túc ( cours complémentaire ) về hội họa và thẩm mỹ và nghệ thuật trang trí. Thời kỳ này, Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương đã thuộc quyền giám đốc của nhà điêu khắc Évariste Jonchère ( người chủ trương tăng cường giáo dục bằng tay thủ công mỹ nghệ ), sau cái chết của ông Victor Tardieu vào năm 1937. Như vậy là “ sơn mài ” từ chỗ là một môn học thử nghiệm, sau khoảng chừng 10 năm, đã trở thành một môn học cơ bản tương tự với hội họa và điêu khắc .

H%E1%BB%8Da s%C4%A9 L%C3%AA Th%E1%BB%8B L%E1%BB%B1u

Họa sĩ Lê Thị Lựu năm 1940 (ảnh Võ An Ninh)

  1. Về họa sĩ Nguyễn Nam Sơn

Nhân hai cuộc Đấu xảo ở Paris vào những năm 1931 và 1937, Toàn quyền Đông Dương và Tổng nha Học chính Đông Dương đã cho xuất bản hai cuốn sách : “ Ba trường thẩm mỹ và nghệ thuật Đông Dương ” ( 1931 ) và “ Các trường nghệ thuật và thẩm mỹ Đông Dương ” ( 1937 ) .Riêng trong cuốn xuất bản năm 1937 ( Les écoles d’art de l’Indochine, hiện còn bản lưu tại Thư viện Quốc gia TP. Hà Nội ), phần trình làng về Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương, có ghi ở trang 16 : “ … M. Nam Son, qui est un des deux fondateurs de l’École / … ông Nam Sơn là một trong hai người sáng lập Trường ” .Đây hẳn nhiên là một chứng cứ “ đã thành văn ” đủ tầm thiết yếu – để dẫn tới một sự truy nhận chính thức, có hiệu lực thực thi hiện hành ngang luật – về vai trò của họa sỹ Nguyễn Nam Sơn với tư cách là một trong hai người sáng lập Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương ( cùng với họa sỹ người Pháp Victor Tardieu ) .

T%C3%A1c ph%E1%BA%A9m tr%C6%B0%E1%BB%9Dng CDMT DD 11

Các tác phẩm trưng bày trong Bảo tàng Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương (khoảng 1940 – 1945)

Ở chính giữa là hai tranh sơn mài của Nguyễn Gia Trí, Thiếu nữ bên đầm sen và Bên hồ Hoàn Kiếm,

tranh dài khổ dọc bên phải là tranh khắc gỗ Hai cô Mường của Nguyễn Văn Tỵ…

 6. Về họa sĩ Victor Tardieu

Lâu nay người ta vẫn thường giống hệt ông Victor Tardieu – người sáng lập và là hiệu trưởng tiên phong của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương – với “ những người Pháp sống ở thuộc địa ”. Sự thật, ông Tardieu đến Nước Ta với tư cách của một người đến để hợp tác như tất cả chúng ta vẫn thường thấy lúc bấy giờ. Bản thân ông Victor Tardieu cũng không hề có quan hệ họ hàng gì với ông André Tardieu, một chính khách số 1 của nước Pháp thời đó. Bởi vậy, về mặt quyền lực tối cao, ông Tardieu cũng không hề có bất kể một sự hậu thuẫn nào đến từ chính quốc Pháp. Trải qua nhiều phen Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương phải đương đầu với rủi ro tiềm ẩn bị ngừng hoạt động, người đứng ra bảo vệ can đảm và mạnh mẽ nhất cho sự sống sót của nhà trường lại chính là một người Nước Ta : ông Nghị trưởng Phạm Huy Lục .

Nh%C3%A0 %C4%90i%C3%AAu kh%E1%BA%AFc Evariste 12

Nhà điêu khắc Évariste Jonchère trong xưởng điêu khắc của ông ở Hà Nội, 1943

Trên tạp chí Indochine ( số 171, ngày 9 tháng 12 năm 1943 ), về Victor Tardieu, học giả Claude Mahoudot viết : “ … 1924, năm xây dựng Trường Mỹ thuật TP. Hà Nội, vậy đúng là một năm quan trọng. Các họa sỹ An-nam không mắc sai lầm đáng tiếc. Vì vậy họ đã tôn kính hồi nhớ lại người sáng lập nhà trường là ông Victor Tardieu. Chúng tôi không được biết người giám đốc tiên phong này. Xem ảnh mà chúng tôi có, thì ông to lớn, cầm gậy trong tay, đi giày có ghệt, mặc áo gi-lê có mang dây đồng hồ đeo tay, tóc chải cẩn trọng, trắng trọn vẹn. Đôi mắt tinh nhanh sau một cặp kính của ông chủ ngân hàng nhà nước Mỹ, thực là chân dung của một con người làm quản trị hội đồng quản trị, và thực tiễn, ông là một nhà quản trị giỏi. Ông cũng còn là một người thôi thúc tốt, nếu ta nhìn vào những triển lãm mà ông tổ chức triển khai từ khi trường sinh ra và những hoạt động giải trí của trường. Ông lại còn một đức tính khan hiếm nữa : ông biết tập họp những người xung quanh. Nếu bản thân ông là một họa sỹ thông thường, như ta hoàn toàn có thể thấy qua bức vẽ của ông tại Trường Đại học TP.HN, thì ở trong nghề, ông hiểu được những nhu yếu của nghề. Biết rằng trường của ông có một đời sống mỏng dính, ông không bị hù dọa mà cũng không nản lòng trước những lời chỉ trích mà thường mọi việc hay gặp phải khi khởi đầu. ”

Hanoi ng%C3%A0y 13

Hà Nội, ngày 12 tháng 8 năm 1930. Hiệu trưởng Victor Tardieu cùng các sinh viên khóa đầu tiên trong một bữa tiệc thân mật.

Dãy bên phải, từ phía trước xuống: Georges Khánh, Victor Tardieu, Nguyễn Phan Chánh.

Dãy bên trái, từ phía trước xuống: Lê Văn Đệ, Mai Trung Thứ, Lê Phổ, Công Văn Trung (ảnh của Hương Ký Photo)

Ở một góc nhìn khác, trong bản thảo tập hồi ký viết tay của họa sỹ Trần Quang Trân, về tình cảm của ông Victor Tardieu so với những người học trò của ông, có một đoạn rất cảm động : “ … Từ ông giám đốc, những giáo sư, học trò, rất thân thương với nhau. Mỗi năm, nhân ngày ngày nghỉ nào đó, họp mặt khá đầy đủ để ăn tiệc. Phòng vẽ dọn quang, kê lại ghế ngồi, rồi thửa tiệc ở nhà Splendide Đông-Hưng-viên hay Nhật Tân. Tha hồ say. Tôi còn nhớ năm ăn ở nhà anh Trần Phềnh, năm thì ăn ở gác Hưng-nghiệp-hội-xã 87 Henri d’Orléan ( phố Phùng Hưng ), năm thì ăn ở Nhật-Tân-lâu. Học trò rủ nhau chủ nhật đi vẽ, vào HĐ Hà Đông, thuê thuyền đi trên sông Nhuệ, ăn xôi, bánh mì, uống rượu và ăn đồ hộp, là thường. Tôi còn nhớ một hôm chủ nhật cũng đi thuyền trên sông Nhuệ, đến địa phận làng Khúc Thủy thì chị Cả Quang gọi lên bờ, vào nhà nghe hát cô đầu, và khi về thuyền còn tiễn hai chai xâm-banh, do đào Chu Thị Năm xách ra cho. Chơi thì chơi thả cửa mà làm cũng thấy mê mải, vì vẽ khi nào cũng có hứng .Vẽ sinh hứng thật. Đã đi vẽ thì đường khó đến đâu cũng vượt, mưa hay nắng mặc kệ, cốt lấy cái cảnh cho đẹp, ánh sáng cho vừa lòng là được. Từ ông giám đốc đến học viên đều liều lĩnh như thế hết. ”

Sinh vi%C3%AAn 14

Sinh viên Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương và sinh viên của một số trường đại học, cao đẳng khác đang trên đường đưa ông Victor Tardieu từ Nhà thương Saint-Paul về nơi an nghỉ cuối cùng tại nghĩa trang Hợp Thiện, Hà Nội

Victor Tardieu mất tại TP.HN, ngày 12 tháng 6 năm 1937. Các học trò của Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương khi ấy đã để tang và đưa ông đến nơi an nghỉ sau cuối như một người cha của họ. Năm 1948, di hài ông đã được chuyển về Pháp, tại một ngôi làng nhỏ ở Fontainebleau .Victor Tardieu sinh ngày 30 tháng 4 năm 1870 ở Lyon. Năm 1902, ông cưới Caroline Luigini, một nghệ sĩ chơi đàn harpe. Người con độc nhất của hai người, Jean Tardieu, đã từng đi nghĩa vụ và trách nhiệm quân sự chiến lược ở Đông Dương, sau trở thành một nhà thơ nổi tiếng bậc nhất của nước Pháp .

Quang Việt
Source: Hội Mỹ Thuật Việt Nam / The Vietnam Fine Arts Association

VIETLIKE.VN

CEO: Công ty TNHH Công Nghệ Truyền Thông Ez Media.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button